Tuesday, June 4, 2019

Hướng dẫn Tiện một cái Bát Điếu hút thuốc lào gỗ Mít

tu-che-dieu-bat-hut-thuoc-lao

Bát Điếu hút thuốc lào là một vật dụng phổ biến ở nông thôn Việt. Bạn có thể gặp một cái bát điếu hút thuốc là ở mọi nơi, mọi ngõ ngách, mọi gia đình nông thôn Việt. Người sử dụng bát điếu để hút thuốc lào cũng vô cùng đa dạng, từ thanh niên, người lớn, người già, dù nam hay nữ.



Video clip: Hướng dẫn Tiện một cái Bát Điếu hút thuốc lào gỗ Mít



Bát điếu hay điếu bát cũng tương tự như nhau, nhưng thường người ta sẽ dùng từ "điếu bát" để gọi cái bát hút thuốc lào, còn cái "bát điếu" là cái bát bên ngoài, chứa... điếu (bát) bên trong.

Thuốc lào: pipe tobacco, rustic tobacco, makhorka
Bát điếu: Rustic tobacco bowl, Hubble-bubble Bowl (dạng bình hút shisa)

Mục lục:
http://thegioidisan.vn/vi/tap-tuc-hut-thuoc-lao-cua-nguoi-viet-qua-chung-tich-vat-the.html



Người đẹp hút điếu bát -

Nguồn gốc của điếu bát


Đến nay vẫn chưa có tài liệu nào trả lời chính xác về nguồn gốc và lịch sử ra đời của điếu bát, chỉ biết rằng người Việt sử dụng thuốc lào từ rất xa xưa, hút thuốc và ăn trầu là một phần của cuộc sống. Họ dùng thuốc lào hàng ngày, và ở mọi nơi cùng với điếu bát. Ngoài ra người ta còn hút thuốc lào bằng điếu cày, loại điếu làm bằng ống tre, nứa dài khoảng 40cm.

Điếu bát là loại điếu được sử dụng phổ thông ở mọi tầng lớp. Đối với tâng lớp phổ thông thì dùng điếu bằng gốm sứ, lõ điếu ( có nơi gọi là nõ) bằng gỗ, và trang trí họa tiết hoa văn đơn giản. Với tầng lớp quý tộc ngày xưa thì điếu bát thực sự là mọt tác phẩm nghệ thuật. trang trí cầu kỳ, hoa văn tứ linh, tứ quý.. bọc đồng, lõ điếu bằng đồng hoặc vàng bạc,tùy vào đẳng cấp quý tộc, địa vị xã hội và trình độ thẩm mỹ của chủ nhân.


Ống điếu- Bát điếu thú sưu tầm của giới thượng lưu xưa


Còn những người quyền quý thì hút thuốc lào xa xỉ hơn. Họ dùng Điếu ống (còn gọi là điếu dóng). Điếu ống giống điếu cày nhưng được làm bằng xương ống động vật quý hiếm hoặc ngà voi và được bọc bạc, nạm xà cừ hoặc chạm khắc vô cùng tinh xảo và đẹp mắt.



Điếu ống tuy ngắn hơn điếu cày nhưng lại không “rít” thuốc lào trực tiếp vào điếu mà phải có một “xe” điếu: đó là một cần trúc dài, đầu bịt bạc để ngậm và cắm vào ống điếu, khi hút có “tiểu đồng” châm lửa, đi đâu thì mang theo và có thằng xách điếu thằng châm điếu. Vậy nên dân gian mới có câu hát rằng: “Thuốc lào chồng hút vợ say/ Thằng cu châm điếu lăn quay ra nhà/ Có cô hàng xóm đi qua/ Hít phải hơi thuốc say ba bốn ngày”.


Chiếc ống điếu ngày xưa đã được các cụ thiết kế tinh xảo rồi

Hay còn có những câu thơ cho “dân tình” khi ngất ngư say thuốc lào ngâm ngợi:

Một thằng hút bốn thằng say
Hai thằng châm điếu ngã lăn quay
Bà già vác củi loay hoay
Rít phải hơi thuốc lăn ngay xuống đồi
Ngọc Hoàng thấy vậy, phán “Hay!”
Vén mây nhìn xuống cũng say thuốc lào.

Còn nhà thơ Tú Xương đã có thơ rằng:

Thầy thầy tớ tớ phố xênh xang
Thoạt nhác trông ra ngỡ cóc vàng…
Phong lưu như thế phong lưu mãi
Ống điếu xe dài độ mấy gang.

Với Bát điếu, từ xa xưa, qua tài thơ nôm và lối ví von sắc sảo nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương đã có bài miêu tả “thuật” dùng cỏ tương tư- cỏ nhớ thương với dụng cụ độc đáo là chiếc Bát điếu như sau: “Bình tròn phành phạch, đít bảnh bao/ Mân mân, mó mó đút ngay vào/ Thủy hỏa tương giao sôi sùng sục/ Âm dương hòa khí sướng làm sao!”.

Theo wiki miêu tả:

“Bát điếu gồm có bát điếu- làm bằng gốm sứ dùng để đựng nước. Nõ điếu lắp ở phía trên và đục một lỗ ở gần đó để cắm xe điếu vào khi hút. Xe điếu phổ biến là bằng cần trúc nhỏ, đục rỗng ruột. Bát điếu thường được làm những hoa văn hay hình vẽ mang tính mỹ thuật. Xe điếu cầu kỳ thì cũng có thể chạm, khắc. Bát điếu được đặt trong một vật có hình như cái chậu nhỏ, có khi chỉ là một cái bát sắt to nhưng cũng có khi được làm bằng sơn mài rất đẹp, có tác dụng chứa xái (tro của thuốc lào khi hút xong) và nước từ bát điếu có thể tràn ra ngoài để giữ vệ sinh.

Nguồn gốc của thuốc lào


Ít ai biết từ xa xưa trong sách cổ các danh nhân đã gọi thuốc lào là tương tư thảo (cỏ nhớ thương) và loại cỏ đặc biệt này cùng với bát điếu, ống điếu đã được tiến vua và được các nhà quyền quý sưu tầm, sử dụng trong khi dân giã thì dùng điếu cày

Bất kể ai từng được nghe nhắc đến thuốc lào cũng đều được nghe câu thơ dân gian thường nghêu ngao: “Nhớ ai như nhớ thuốc lào/ Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên”.

Nhưng không phải ai cũng biết, từ thế kỷ 18, nhà bác học Lê Quý Đôn đã từng gọi cây thuốc lào là “tương tư thảo” tức là “cỏ nhớ thương” vì rằng ai đã nghiện thuốc lào mà một ngày không có lấy… 1 “hơi” thì bứt rứt khó chịu, váng vất như thiêu thiếu cái gì, như thể nhớ người thương.
Có nhiều học giả cho rằng: Thuốc lào- điếu cày- ống điếu- bát điếu phải được cho là một tập quán văn hóa của người Việt Nam và phải đặt ngang hàng cùng với tục ăn trầu như “miếng trầu là đầu câu chuyện”. Điều này có thể xem là đúng đắn. Bởi vì cho tới nay, miếng trầu đã lui vào các đám cưới hỏi như một nghi thức hơn là một tập tục; còn thuốc lào và điếu cày đã trở lại nhiều năm nay và được giới trẻ thích thú. Tuy rằng việc hút thuốc lào cũng không nên cổ vũ nhưng nó có thể được xem là cách để tiêu khiển hoặc giải trí mang tính cảm hứng.

Và để sử dụng loại lá thuốc này người ta đã nghĩ ra rất nhiều cách mà trong đó bát điếu là một trong ba cách chính để hút thuốc lào (cùng với điếu cày- theo kiểu dân giã và ống điếu- theo kiểu quý tộc). Ngoài ra, người ta còn dùng lá chuối cuộn lại hoặc lấy giấy cuộn rồi ngậm một ngụm nước để hút những khi lên cơn thèm.

Điếu cày và thú chơi dân giã


Theo cách dân giã, người ta chế điếu cày để hút thuốc lào. Điếu cày được làm một cách đơn giản với ống cây tre, cây nứa (mà thường là tre), một loại cây gắn bó mật thiết với những người dân vùng Đồng Bằng Bắc Bộ, mọc thành từng bụi lớn gồm rất nhiều cây quanh làng bằng cách đục lỗ xuyên qua các mắt của ống tre, ống nứa rồi làm “nõ” để nhét thuốc lào vào và châm lửa hút; khi hút điếu cày có tiếng kêu xòng xọc, ròn giã.

Trên mạng, “tín đồ” của kiểu hút thuốc lào bằng điếu cày hiện nay nhiều vô số kể, chỉ tính thơ “chế” đã ngót nghét cả 100 bài chưa kể những bài “ứng khẩu thành thơ” khi hút, ví như: “Điếu cày vang bóng một đời trai/ Sòng sọc kêu rền, khói vắt vai/ Mộc- Kim- Thủy- Thổ mồi thêm Hỏa/ Giễu cợt, hớp hồn bao mắt nai”.

Một dạng điếu cày được làm từ tre trúc nhưng chiếc điếu cày trên đã trở thành một tác phẩm- một chiếc điếu cày cách điệu cho thú chơi điếu cày độc đáo của dân "sành" món đồ vật này


Hay có bài thơ ngắn nhưng miêu tả chính xác các “công đoạn” của việc hút thuốc lào: “Ai khéo làm ra cái điếu cày/ Khiến cho người hút phải mê say/ Vo tròn nhúm thuốc cho vào nõ/ Đốt đóm cháy rồi miệng rít ngay/ Má hóp, ngực nhô, kêu róc róc/ Há mồm, trợn mắt khói bay bay/ Lắc lư chao đảo trời quay tít/ Sấp ngửa, ngả nghiêng bởi cái này (điếu cày)”.

Với cách hút thuốc lào bằng điếu cày thì âm thanh của điếu và trạng thái bị say thuốc là nổi bật nhất. Âm thanh khi “rít” thuốc càng giòn giã thì càng tăng phần thú vị nhưng âm thanh này không phải điếu nào cũng có được mà phụ thuộc vào cách làm, cấu tạo cùng lượng nước đổ vào ống điếu. Còn cảm giác bị say thuốc lào với những ai hút điếu cày là rất mạnh vì thành phần của thuốc lào giống thuốc lá nhưng khi hút thuốc lào người ta hút một hơi với một liều lượng lớn.


Cách hút thuốc lào bằng điếu bát


Sợi thuốc lào được vê tròn lại thành viên kích cỡ như đầu ngón tay út và tra vào nõ điếu. Sau đó dùng lửa để đốt cho thuốc cháy tạo thành khói đồng thời dùng miệng để hút. Châm lửa, tốt nhất là dùng đóm, là những mảnh tre, nứa, gỗ làm diêm... mỏng để lửa cháy trong một khoảng thời gian vừa đủ, lại không có mùi lẫn vào như khi dùng diêm, bật lửa ga. Lúc bắt đầu hút, người hút hít vào từng hơi ngắn để có thêm ô xy cho thuốc cháy đều và khói tích tụ trong thân điếu rồi mới hít một hơi thật sâu kèm theo một lượng khói lớn. Trước đó, người hút thuốc thường thổi một hơi ngắn và mạnh để xái thuốc lào văng ra khỏi nõ điếu. Động tác này đòi hỏi phải khéo léo để xái thuốc bắn ra rơi vào bát điếu và phải có kinh nghiệm mới thực hiện thuần thục được.

Khói thuốc hút qua điếu bát sẽ được làm giảm nhiệt và lọc bớt một số chất nhờ đi qua nước chứa trong thân điếu. Trong khi hút, hơi và khói thuốc khiến cho nước chứa trong điếu và khí phát ra tiếng kêu; người hút thích tiếng kêu phải giòn giã để tăng phần thú vị. Âm thanh này phụ thuộc cấu tạo, cách lắp nõ điếu vào điếu của điếu và lượng nước đổ vào đó.

Để lắp nõ điếu người hút nên dùng băng tan hoặc dẻ quấn vòng quanh nõ đủ độ dày để có thể lắp vào thân điếu. Nõ điếu bát sau khi lắp phải thật khít với miệng điếu, nếu hở hút sẽ rất tốn hơi. Để kiểm tra xem điếu bát có hở hay không bằng cách: lấy tay bịt kín đầu nõ điếu, dùng xe điếu đặt vào lỗ hút rồi thổi thật mạnh, nếu thấy nặng không thổi được nghĩa là kín, nếu thổi được nghĩa là hở người hút nên lắp lại.

Về mực nước trong điếu bát bạn cũng cần phải chú ý. Chỉ để vừa đủ ngập nõ điếu bát, nếu để ngập quá nhiều thì tiếng kêu sẽ nhỏ không đanh khi hút.

Video clip: Hướng dẫn Tiện một cái Bát Điếu hút thuốc lào gỗ Mít



Hướng dẫn Tiện một cái Bát Điếu hút thuốc lào gỗ Mít



Đến chơi nhà anh bạn làm thợ mộc ở Quảng Ninh, được dịp ghi hình lại quá trình tiện một cái bát điếu bằng gỗ mít, rồi còn được nhận cái bát điếu gỗ mít đó làm quà nữa chứ.

Gỗ mít để tiện thì khỏi nói rồi. Những cái cột cầu thang, đồ gỗ trong nhà, thường làm từ gỗ mít. Gỗ mít có nhiều ưu điểm như bền bỉ, dẻo dai, chịu được thời tiết nhiệt đới ẩm như Việt Nam, sản phẩm không sợ bị nút hay toác theo thời gian, màu vân của gỗ mít cũng rất đẹp.

Các loại bát điếu trên thị trường thường được ghép từ 2 mảnh lại với nhau, để tiết kiệm gỗ. Còn tiện nguyên khối thì lượng gỗ tiện bỏ đi sẽ nhiều hơn rất nhiều, và công cũng nhiều hơn, chi phí điện nước, vật liệu cũng vậy.

Nhưng tất nhiên, đồ gỗ nguyên khối bao giờ cũng giá trị hơn là đồ ghép.

Tiện phần trong lòng khó nhất, vì gỗ mít ngang thớ rất dễ gãy. Cố quá thành ra quá... cố, mà tiện nông quá thì không đẹp. Người thợ tiện gỗ sẽ phải dùng kinh nghiệm của mình và xem chất gỗ, độ khô của gỗ, thớ gỗ mà quyết định sẽ làm tới đâu.

Quá trình thực hiện:

may-tien-cua-tho-moc-viet-nam
Máy tiện đặc trưng của thợ mộc Việt

chong-tam-xoay
Chống tâm xoay tự chế, bên trong là một vòng bi

tailstock-tu-che 
Tailstock (Ụ động) tự chế

pully-bang-go 
 Pully bằng gỗ

 kiem-tra-chat-luong-go-mit
 Kiếm tra chất lượng và bên trong phôi gỗ

 tay-quay-tay-ham-can-cho-chuan
 Một tay quay gỗ một tay siết ụ động để đóng chặt phôi

 dong-chat-phôi-vao-dau-chuck
 Đóng chặt phôi vào răng bằng búa

 doi-pully-cho-may-tien-go-loai-to
 Thay pully lớn cho máy tiện vì gỗ có đường kính to, 
quay nhanh rất nguy hiểm và không ổn định

bat-dau-tien-pha
Bắt đầu phá gỗ

 bat-dau-tien
 Tiện
tien-go-mit 

tien-go-mit
Dần thành hình

kiem-tra-kich-thuoc
Đo lại kích thước giữa chừng

tien-doan-bau-bau-dung-duc-dep
Tiện phần bầu cong này dùng đục dẹp

tien-trong-long-bat-dieu-go-mit
Tiện trong lòng bát điếu
tien-trong-long-bat-dieu-go-mit

bat-dau-tien-long-bat
Đục bên trong lòng bát điếu

nham-lan-1-60-hoac-80
Đánh nhám lần 1: nhám 60 hoặc 80

nham-lan-2-120
Đánh nhám lần 2: 120

Đánh nhám lần 3: nhám 300
Đánh nhám lần 3: nhám 300

go-ngang-tho-len-van-dep-tuyet
Gỗ thớ ngang lên vân rất đẹp

go-ngang-tho-len-van-dep-tuyet

dung-bua-go-nhe-cai-tru-la-ra-vi-go-tho-ngang
Dùng búa gõ nhẹ là gãy cái trục giữa

duc-chan-truc-giua
Đục đáy bát

dan-lo-rang-o-day-bang-keo-502
Dán mấy cái dấu răng bằng mùn cưa và keo 502

 nham-vai
Nhám vải xếp tự chế

 nham-vai-xep-tu-che
 Nhám vải xếp tự chế chuyên dùng đánh góc cạnh, 
nên đánh nhẹ tay để tránh cháy gỗ

 tien-bat-dieu-go-mit
XONG
tien-bat-dieu-go-mit
 
 son-lau
 Sơn lau

 len-van-tuyet-dep
 Vân ăn nước sơn lau

 bat-dieu-bang-go-mit
 Kết quả cuối cùng


===========================

Channel : https://www.youtube.com/chebinhdan
Website : http://www.chebinhdan.com
Group: https://www.facebook.com/groups/chebinhdan/
Page : https://www.facebook.com/chebinhdan

#tiengo #moccotruyen #maytiengo #gomit

Related Posts