Saturday, August 10, 2019

Tất Tần Tật về Sơn Lau Gỗ

son-lau-go

Hiện nay có rất nhiều dòng sơn lau chia làm hai loại chính là dòng Sơn lau gốc dầu (Wood Stain) và dòng Sơn Lau gốc nước (Dye Stain, Gel Stain) và thêm loại Sơn lau Epoxy. Với người lần đầu tiên tự tìm hiểu về gỗ, thì đúng là như đứng trước một ma trận rối mù. Chế Bình Dân tổng hợp các kiến thức và cách sử dụng ở đây để mọi người cùng tham khảo.



Mỗi dòng sơn lau có bảng màu riêng và bộ sơn tương ứng với các tùy chọn bóng mờ, bóng gương, giữ màu gỗ... với chất lượng tốt và bền như nhau do đó chỉ cần dựa vào mã màu để xác định dòng sơn và bộ sơn mọi người nhé.

Mục lục bài viết
Các loại Sơn Lau
Cách sử dụng, bảo quản Sơn Lau


Sơn lau là gì?


Lần đầu biết tới khái niệm Sơn Lau tôi cũng ngạc nhiên lắm. Với người bận rộn và không chuyên, tự tìm hiểu về mộc, thì tôi thấy đây là điều tuyệt vời, không rắc rối, phức tạp và tốn kém như sơn PU, không lâu như đánh véc ni. Bạn chỉ cần một cái giẻ, nhúng vào, vắt ráo rồi quẹt lên mặt gỗ như lau mặt bàn là xong. Để khô rồi lại lau thêm vài lượt nữa là đã hoàn thành, thật tuyệt, gọn lẹ.

Điểm tuyệt vời của sơn lau là nó khiến cho sản phẩm lộ hẳn lớp vân gỗ, gỗ lên vân nhìn rất thích, chứ không như sơn PU, nó sơn sản phẩm thành một màu khác biệt. Với ai yêu thích sự mộc mạc, vân gỗ, thì Sơn lau là một lựa chọn hợp lý.

van-go

Sơn lau lộ vân gỗ bằng cách nào?


Hiện nay thì trình độ kỹ thuật trong thi công và hoàn thiện đồ gỗ rất phát triển, cho ra đời những sản phẩm tuyệt vời, đẹp mắt và đem tới cho người dùng lẫn người làm mộc nhiều lựa chọn để hoàn thiện sản phẩm của mình. Một trong những đặc tính của đồ gỗ mà người dùng ưa thích đó là được nhìn vân gỗ nổi hẳn lên, mộc mạc, thanh thoát và đầy chất. Nhưng làm sao để làm được điều đó, trong khi vẫn đảm bảo được lớp sơn đó sẽ bảo vệ bề mặt gỗ, nhất là ở một nước nhiệt đới như Việt Nam?

Có hai kỹ thuật sơn cơ bản ở Việt Nam là sơn PU và sơn véc ni, đều có thể sơn lộ vân gỗ được. Ngoài ra còn loại dành cho người chơi, DIY,... đó là sơn lau.

Sơn lộ vân bằng PU



Trong kỹ thuật sơn PU, sơn lộ vân gỗ còn được gọi là sơn rút gim. Trào lưu này được ưa chuộng cho những khách hàng cá tính, thích độc và lạ.

Sơn lộ vân gỗ bản chất vẫn là phủ một hay nhiều lớp sơn lên bề mặt gỗ, nhưng thay vì màu sơn làm mờ mất các đường vân gỗ thì kỹ thuật này lại cho phép thấy vân. Thuật ngữ sơn rút gim được hình thành từ tiến trình khô lại của sơn, khi nước sơn rút xuống, thẩm thấu vào trong bề mặt gỗ, vân gỗ lại nổi bật lên.

Để sơn PU lộ vân, thì tiến trình sơn vẫn diễn ra như bình thường, duy chỉ có lớp sơn lót ban đầu là bị lược bỏ. Lớp lót làm nền bị mất đi, khiến các lớp nước sơn màu rút sâu vào thớ gỗ. Giai thoại kể lại rằng, kỹ thuật sơn PU lộ vân được phát minh bởi... "sai sót", khi một thợ sơn học việc đã quên mất giai đoạn sơn lót đầu tiên, để cuối cùng cho ra một sản phẩm hoàn toàn khác lạ. đầy cá tính.

Sơn lộ vân bằng Véc-ni


Véc-ni đánh càng nhiều, màu sẽ càng sậm lại. Về cơ bản thì muốn lộ vân, thì ta pha véc-ni loãng hơn, đánh cho khi nào thấy vân ưng ý thì thôi, và không dùng bột màu. Các bạn có thể xem cách sơn vec-ni lộ vân ở clip sau:


Sơn lộ vân với Sơn Lau


Sơn lau gốc nước hay Sơn lau gốc dầu đều khiến bề mặt gỗ lên vân rất đẹp. Trước khi sơn bạn cần làm nhẵn bề mặt gỗ, càng nhẵn thì sản phẩm sau này sẽ càng đẹp. Về cơ bản thì sơn lau luôn cho sản phẩm lộ vân, nên có thể  gọi nó là Sơn Lộ Vân được. Phần tiếp theo sẽ tập trung đi sâu vào các chất tổng hợp trong sơn lau, cách sử dụng, bảo quản, tránh hỏng,... Chế Bình Dân tôi sưu tập từ nhiều nguồn, nhất là của bác Lý Nguyện và một số trang bài khác.

Sơn lau epoxy


Sơn epoxy là loại sơn cao cấp gồm hai phần chính là dung môi và phần đóng rắn polyamide, sơn có thể bám dính trên nhiều bề mặt từ bê-tông đến các chất có kết cấu kim loại hay các loại gỗ,... Có nguồn gốc từ nhựa epoxy hay epoxy resin.

Sơn lau epoxy được nhiều người làm mộc lẫn người tiêu dùng ưa chuộng sản phẩm từ nó. Với người thợ mộc, thì sơn lau epoxy đem tới những ưu điểm về màu sắc, vân gỗ, độ bền,... với những ưu điểm sau:

  • Đa dạng chủng loại cho nhiều vật liệu: sắt, thép, bê tông, gỗ,... 
  • Tính thẩm mỹ cao
  • Khả năng chống tác động chống ăn mòn cực tốt (các cọc bê tông ngoài biển thường được sơn bằng epoxy, sàn nhà xe cộ qua lại nhiều mà sơn epoxy thì bền vô đối)
  • Chịu được nhiều loại hóa chất khác nhau
  • Có thể nhúng hoặc lau dầu lên bề mặt sản phẩm, dùng vải sạch lau lại
  • Hầu như không độc hại, rất ít mùi vì không dùng dung môi
  • Là dòng sơn có khả năng chống nước, chống co ngót, chống hoá chất
  • Độ cứng cao, độ khô phù hợp phương pháp lau cho bề mặt đẹp.
  • Giá cả phải chăng phù hợp với nhu cầu sử dụng của các hộ gia đình
  • Có khả năng thấm sâu vào sớ gỗ, không làm biến màu gỗ

son-lau-epoxy


Cách sử dụng Sơn lau Epoxy với Gỗ


  • Pha Sơn và chất Đóng rắn theo tỷ lệ 1:1 (đây là với gỗ, còn với các vật liệu khác như bê tông, sắt thép, thường tỷ lệ chất đóng rắn sẽ ít hơn nhiều so với sơn)
  • Xử lý kỹ bề mặt gỗ
  • Dùng vải mềm hoặc mút (bọc ngoài bằng vải màn hoặc tuyệt nhất là cái mạng che mặt cho trẻ em đi ngoài đường ấy), nhúng vào sơn đã pha, và lau lên bề mặt bằng cách xoay tròn đều có tịnh tiến chậm, sau đó vuốt dọc theo thớ gỗ để tạo ra bề mặt đều và láng mịn.
  • Sau khi sơn khô (1 tới 2 tiếng) dùng nhám mịn P1000 hoạc P1500 vuốt nhẹ dọc theo bề mặt gỗ để bề mặt được nhẵn mịn hẳn.

Sơn Epoxy dùng cho bê tông có tỷ lệ khác hẳn gỗ

Thật ra, sơn epoxy là một tổng hòa của những chất gồm: chất đóng rắn, bột màu, bột độn, phụ gia, dung môi. Còn với người dùng, nhất là dân DIY như tôi chẳng hạn, cứ chọn mua loại đã được pha chế, đóng hộp sẵn về mà dùng thôi.


Sơn lau Linseed Oil


Sơn lau Linseed Oil là một loại dầu lau gỗ an toàn gốc thực vật. Linseed Oil thường được dùng hoàn thiện trên sản phẩm đồ mộc dùng để ăn uống, tiếp xúc với thực phẩm như là chén, đĩa, muỗng, khay,...

Đặc tính: Dầu Linseed Oil có màu vàng óng ánh, độ nhớt cao, có mùi dầu đặc trưng dễ chịu và khi khô tự tạo màn nhựa. Do đặc tính này nên ngoài chức năng dưỡng gỗ như dầu khoáng Mineral Oil, thì Linseed Oil làm nổi rõ vân gỗ, làm ấm màu gỗ tôn lên nét đẹp sang trọng cho đồ mộc. Hơn thế nữa, Linseed Oil sau khi rút sâu vào gỗ, sẽ tạo màn nhựa trên bề mặt giúp tăng khả năng kháng nước và dễ lau chùi. Chính vì vậy, Linseed Oil thường là lựa chọn khá phổ biến ở Mỹ và Canada cho các sản phẩm gỗ gia dụng.

Một số sản phẩm gỗ đã được hoàn thiện bằng Linseed Oil (với gỗ dẻ gai và purple heart trước và sau khi lau dầu Linseed Oil)

dau-lau-Linseed-Oil

dau-lau-Linseed-Oil









cach-stain-son-lau 

Cách stain sơn lau lên ván ghép (cao su/thông ghép) để được đồng nhất như sơn PU


Ván ghép thường được sơn PU hay véc-ni, vù nó rất dễ bị tình trạnh không đều màu. Lý do là bởi các thanh ghép có độ xốp cứng khác nhau, vùng vân giác, lõi, mắc gỗ nằm lẫn lộn nên độ thấm hút sơn cũng khác nhau, việc này dẫn đến sơn không đồng nhất khi lau.


cach-stain-son-lau


Với dân DIY hoặc người không có máy phun sơn, lẫn điều kiện để sơn PU, thì bạn có thể thử theo cách của bác Lý Nguyện ở đây:

1. Xả nhám bề mặt ván cho đều sạch. Các bạn nên xả nhám tối thiểu 320p trở lên, việc xử lý nhám càng mịn sản phẩm hoàn thiện sẽ dễ dàng và đẹp hơn.

2. Dùng Danish Oil (giá tham khảo 200k/lon tại Sam’s woodshop) lau lên 1 lớp và chờ khô. Sau khi khô bạn hãy dùng giấy ma sát sơ trên bề mặt ván ghép. Việc làm này để bề mặt được đồng nhất bởi màn Danish Oil và mặt ván.

3. Stain màu. Ở bước này Nguyện dùng cọ mút hoặc cọ nhựa Flament quét đều lên bề mặt ván bằng Stain&Finish (giá tham khảo tại Sam’s Woodshop là 170k). Do Stain & Finish có sẵn lớp Finish rồi nên bạn có thể không cần phủ thêm Finish nữa.

Bạn có thể sơn 2-3 lớp tuỳ ý miễn sao đạt được màu mong muốn. Bạn đừng lo vấn đề để lại vết cọ khi sơn vì giải pháp ở bước thứ 4. Thực ra ở bước này Stain & Finish cũng tương đối tự căng bề mặt rồi.

4. Khi lớp sơn đã khô. Tốt nhất là không nên để quá 72g và sớm hơn 2 giờ. Bạn dùng giấy (ko phải giấy nhám) ma sát đều bề mặt bằng tay hoặc máy cũng được. Bề mặt sẽ mất vết cọ. Độ bóng lúc này khoảng 50%

Nếu lỡ bước 3 ta kéo sơn còn đọng dày quá nên việc ma sát giấy không loại trừ được, bạn hãy dùng R0000 (giá 20k/bao tại Sam’s Woodshop) xoa phần đọng sơn. Việc xoa R0000 sẽ cho bề mặt bóng mờ 75%

Nếu bạn lại cần bề mặt bóng sáng thậm chí bóng loáng, hãy chờ sau 24 giờ -72g càng tốt, dùng Danish Oil lau trực tiếp hoặc Polyurethane gốc dầu (giá tham khảo tại Sam’s Woodshop 200k) pha loãng với ít xăng sơn mỏng lên bề mặt. Lưu ý, sơn càng mỏng càng căng mặt. Nguyện thì thích dùng Danish Oil hơn vì sự dễ sử dụng.

Lưu ý việc xả nhám không đều thì lúc stain lên sẽ hiện rõ các khuyết điểm bạn nhé.

 cach-stain-son-lau 

cach-stain-son-lau 

Hướng dẫn Sơn Lau Dầu đúng bài


Ở khu Trung tâm Thương mại Sài Gòn, có nhiều đồ gỗ mỹ nghệ rất đẹp, thực sự hoàn thiện tốt. Nhìn vào là thấy ngay, DIY như ta chỉ là trẻ con. Đây là bài của bác Lý Nguyện tìm hiểu về cách để có thể cho ra được những sản phâm như vậy, với dân DIY. (Bài viết biên tập lại với văn phong người tổng hợp)



huong-dan-son-lau

huong-dan-son-lau

huong-dan-son-lau


Tham khảo nhiều nguồn tài liệu trên internet thì chúng ta có một số loại dầu phổ biến sau đây.

1. Pure Tung Oil


pure-tung-oil

Tung Oil (còn gọi là Chinese Oil, dầu trẩu v.v...) nguyên chất không có pha trộn gì hết và dĩ nhiên là thuần khiết, cho vô miệng cũng được. Thường được dùng làm thành phần cơ bản để tổng hợp một loại dầu hoàn thiện, có tên gọi chung là Finish Oil.

So với Linseed Oil, Tung Oil nhựa dày hơn, kháng nước tốt hơn nhưng cũng lâu khô hơn.

2. Tung Oil Finish


tung-oil-finish

Chính là Tung Oil + nhựa thông, vừa làm tăng độ cứng màn nhựa vừa nhanh khô hơn.

3. Teak Oil


teak-oil 

Nhiều người nghĩ rằng nó được chiết xuất từ nhựa gỗ teak (gỗ tếch, loại cây rất cao, cứng chắc, mọc ở châu Á, dùng đóng tàu thuyền gỗ loại to) nhưng không phải. Nó chỉ là sự gợi ý có tính định hướng rằng loại dầu này dùng cho gỗ teak rất tốt.

Thành phần chủ yếu là Tung Oil + Linseed Oil + nhựa thông + white oil. Tuỳ theo mỗi hãng mà có một số phụ gia bí kíp giúp nó mượt hơn, khô nhanh hơn v.v...

Theo chủ quan của tác giả thì nó cũng giống Danish Oil nhưng hàm lượng nhựa ít hơn. Một số hãng như Osmo cũng có loại này nhưng họ đặt tên thương mại khác, có lần tác giả test của Osmo hơn 8g mà vẫn chưa khô hẳn sờ tay, qua một tuần thì nó chết hẳn thì đúng là cứng chắc vô cùng.

4. Raw Linseed Oil


raw-linseed-oil

Có độ nhớt cao nên rất dễ lau và độ mượt mà do màn nhựa tạo nên là một trong những điểm khiến Linseed Oil rất được ưa chuộng.

Boiled Linseed Oil (dầu lanh nung) cũng có cùng những tính chất trên, mục đích của nung dầu là làm nhanh khô hơn và làm sậm màu gỗ hơn, nhìn đẹp hơn, tone ấm áp hơn cho chất gỗ.

Dù là Raw hay Boiled Linseed Oil thì khả năng kháng nước đều kém nên chúng phải định kỳ lau lại hoặc được tổng hợp với các loại dầu khác như Tung Oil để làm gia tăng khả năng kháng nước.

Vậy, àm sao để lau dầu hoàn thiện lên nội thất đẹp?


Tuy hoàn thiện bằng lau dầu khá dễ và đơn giản nhưng để đẹp đòi hỏi phải có một số yếu tố bắt buộc:

- Xả nhám kỹ từ số thấp đến cao. Từ nhám P220 trở lên nên xả nhám bằng tay. Vì sao? Vì xả máy sẽ để lại nhiều vết xoắn trên bề mặt mà chỉ khi lau dầu mới phát hiện. Nếu để lên dầu mà xả cho hết vòng xoắn thì sẽ khó khăn hơn nhiều.

- Lau nhiều lớp mỏng để hoàn thiện chứ không nên phủ dày như ta dùng sơn. Vì dầu cần thời gian ngấm vào gỗ. Dầu càng dày càng khiến cho việc ngấm vô sâu bị lâu mà phần nhựa từ dầu thừa bị khô để lại bề mặt khiến mất công xử lý sạch.

Số lớp phủ để đạt độ đẹp mịn là 4 - 8 lớp. Để chết nhựa mất khoảng 2-4 tuần, càng lâu càng khiến bề mặt cứng chắc. Sau đó xoa nhám hoặc R0000 để những phần nhựa thừa được tẩy sạch hoàn toàn. Có thể dùng beewax, Wax A, polishing compound v.v... để đánh bóng.

- Mỗi lớp dầu, tuỳ thuộc vào loại gỗ mà ta có cần xoa nhám hay không, và việc xoa nhám này phải thật nhẹ nhàng vì màn nhựa dầu khi chưa chết rất yếu, không thể xả như sơn pu được. Giai đoạn này tuyệt đối không dùng máy. R0000 trong bước này là một trợ thủ đắc lực.

Vì công đoạn và thời gian như vậy, một sản phẩm đẹp đòi hỏi sự tỷ mĩ và kiên nhẫn nên đây cũng là lý do lớn nhất mà nó không thể đưa vào sản xuất công nghiệp được, dù rằng nội thất được hoàn thiện bằng dầu thật sự rất đẹp.

Dưới đây là video clip một DIY hoàn thiện bàn gỗ walnut bằng dầu Tung Oil.





Quy trình thực hiện Sơn Lau Bóng Gương


1. Lấp tim gỗ bằng wood Grain Filler (120k/hu4/0,5kg)

2. Xả nhám từ 100-320p hoặc cao hơn. (Mẫu thử nghiệm ảnh dưới xả nhám tới P1500 tại rãnh, xả xong là thấy đã thấy mịn màng bóng luôn rồi)

3. Dùng Polyurethane lau. Càng nhiều lớp càng bóng. Phải chờ cứng mặt mới lau để đảm bảo ko bị bết mặt do sơn chưa khô.

  • Khô mặt mất 15-20 phút
  • Cứng mặt mất 1-4g (tuỳ nhiệt độ và dày mỏng)
  • Test kháng 72 giờ

4. Đánh Beewax chùi lau bằng vải hoặc bông đánh bóng lông cừu

Hình mẫu một bên 1 lớp bên kia 2 lớp.

son-lau-bong-guong


Dưới đây là thêm một mẫu thử với gỗ Óc chó

  1. Xả nhám gỗ óc chó đến độ 1000
  2. Dùng dầu Linseed Oil quét cọ (hay lau cũng được) đều mặt chờ tầm 1 h cho ngấm sâu
  3. Lấy vải sạch lau sạch dầu
  4. Lấy giấy vi tính chà cho ma sát cho nó bóng lên. Lúc sau phát hiện đặt máy nhám xoay lên giấy A4 xoay cho nhanh
  5. Dùng Beewax chà sát đều mặt
  6. Chờ xíu ráo khô lại chà A4 (cái này có thể không cần, thích thì chà thôi).

Kết quả bàn gỗ óc chó:

son-lau-bong-guong

son-lau-bong-guong

son-lau-bong-guong



Sơn lau bị hỏng (sau một thời gian không sử dụng)



Trong video trên, tôi định dùng sơn lau gốc nước để sơn cho cây cưa của mình, nhưng lúc mở ra mới thấy nó đã bị hư hỏng nghiêm trọng. Lớp chất thường sẽ được trộn khuấy đều lên trước khi lau nay đã chìm sâu và kết tủa chặt lại, không còn hòa tan được dưới nhiệt độ thường nữa. Do không biết cách xử lý trường hợp này nên tôi đành đêm đi đổ bỏ.

Đây là điều các bạn cần lưu ý khi sử dụng sơn lau, bảo quản và sử dụng, kiểm tra định kì.




Tham khảo, tổng hợp từ các nguồn:

Related Posts